Amatör telsizcilik nedir, kimler yapar?

Bu yazıyı bitirdiğinde amatör telsizciliğin ne olduğunu, kimlerin yaptığını ve telefon cebimizdeyken neden hâlâ işe yaradığını bileceksin. Hiçbir ön bilgi gerekmiyor.

Amatör telsizcilik ne demek?

Amatör telsizcilik, insanların kendi telsizleriyle, para kazanmadan, birbirleriyle konuşmasıdır. "Amatör" kelimesi burada acemi demek değil. İşi para için değil, merak ve keyif için yapan kişi demek.

Uluslararası tanım da bunu söyler. Amatör telsizciler kendini geliştirmek, birbiriyle haberleşmek ve teknik denemeler yapmak için yayın yapar. Reklam yapamaz, para kazanamaz, şifreli konuşamaz.

Bir şart daha var: yayın yapmak için lisans gerekir. Türkiye'de bu lisans bir sınavla alınır. Lisans sana bir çağrı işareti verir. Çağrı işareti, telsizdeki adındır; TA1XXX gibi harf ve rakamlardan oluşur ve dünyada yalnız sana aittir.

Telsizciler ne yapar?

Çoğu insan işe şehrindeki diğer telsizcilerle konuşarak başlar. Bunun için tepelere kurulmuş röleler kullanılır. Röle, tepede duran ve duyduğunu daha geniş bir alana yeniden yayan bir telsizdir. Elindeki küçük telsizin sesi, röle sayesinde şehrin öbür ucuna ulaşır.

Sonra merak genişler. Bazıları kısa dalgada başka ülkelerden insanlarla konuşur. Bazıları uzay istasyonu tepeden geçerken onun sesini dinler. Bazıları kendi antenini yapar ve ölçer. Bazıları da haritada konum gönderen ya da dijital ses kullanan sistemlerle uğraşır.

Bunların hepsini bu blogda sırayla anlatacağız. Hepsini yapmak zorunda değilsin; çoğu telsizci birini seçer ve onda derinleşir.

Telefon varken telsiz neden önemli?

Telefonun çalışması için baz istasyonu, elektrik ve internet gerekir. Büyük bir afette bunlar aynı anda gidebilir. Telsiz ise bir pille, iki cihaz arasında doğrudan çalışır. Arada hiçbir şirketin altyapısı yoktur.

6 Şubat 2023 depremlerinden sonra bölgede telefon ve internet bir süre çalışmadı. O günlerde Türkiye Radyo Amatörleri Cemiyeti'nin (TRAC) telsizcileri bölgede haberleşmeyi sağladı. Kayıp ve yardım haberlerini telsizle taşıdılar.

Yani amatör telsizcilik bir hobi, ama işe yarayan bir hobi. Sakin günlerde öğrendiğin şey, kötü bir günde mahallene haber taşımanı sağlar.

İpucu: Lisansın olmasa da bugün başlayabilirsin. Telsizcileri dinlemek için lisans gerekmez; bir sonraki adımda bilgisayarından nasıl dinleyeceğini anlatıyoruz.

Kimler yapar?

Her yaştan ve her meslekten insan. Öğrenciler, emekliler, mühendisler, öğretmenler, şoförler. Türkiye'de sınava 12 yaşından büyük herkes girebilir. Teknik bilgi şart değil; sınavda sorulanlar birkaç haftalık çalışmayla öğrenilir.

Telsizciler genellikle derneklerde ve dernek şubelerinde buluşur. Türkiye'deki en büyük dernek TRAC'tır. Yeni başlayanlara yardım eden, ilk konuşmanda seni sabırla dinleyen insanlar orada.

Şimdi sen dene

Röle haritasını aç ve bulunduğun şehri bul. Haritadaki her renkli nokta bir röledir. En yakın röleye dokun; frekansını ve tepenin yüksekliğini gör. İlk konuşman muhtemelen o röleden olacak.

Akılda kalsın

• Amatör telsizcilik, para kazanmadan, merak için yapılan telsiz haberleşmesidir.
• Yayın yapmak için sınavla alınan bir lisans ve çağrı işareti gerekir; dinlemek için gerekmez.
• Telsiz, telefon ağı çökünce de çalışır; 2023 depremlerinde bunu gösterdi.
• Her yaştan insan yapar; Türkiye'de sınav yaşı 12'dir.

Kaynaklar

• ITU Radyo Tüzüğü, madde 1.56: amatör hizmetinin tanımı (kendini geliştirme, haberleşme, teknik inceleme; kazanç amacı yok)
• IARU 1. Bölge: Türkiye depremi, 6 Şubat 2023 · okundu 2026-11-10
• DHA: Amatör telsizciler deprem bölgesinde haberleşmeyi sağladı · okundu 2026-11-10
• Sınav yaşı ve başvuru: KEGM 2022 başvuru kılavuzu ve 2027 e-sınav takvimi haberleri · okundu 2026-11-08 (ayrıntısı 6. adımda)
• Fotoğraf: Baofeng UV-5R transceiver, Варвара Каминская, CC BY-SA 4.0