Telsiz nasıl çalışır? Frekans, dalga boyu ve bant

Bu yazıdan sonra frekansın ne olduğunu, "2 metre bandı" sözünün nereden geldiğini ve telsizde neden aynı anda iki kişinin konuşamadığını bileceksin.

Ses havaya nasıl karışır?

Konuştuğunda telsizin mikrofonu sesini elektrik sinyaline çevirir. Telsiz bu sinyali bir radyo dalgasına bindirir ve antenden yayar. Radyo dalgası ışık gibi bir dalgadır; göremeyiz ama ışık hızıyla ilerler.

Karşıdaki telsiz aynı dalgayı anteniyle yakalar. Üstündeki sesi ayırır ve hoparlöre verir. Arada kablo yok, baz istasyonu yok, internet yok. Yalnız iki telsiz ve aradaki hava var.

Frekans ne demek?

Radyo dalgası saniyede milyonlarca kez titreşir. Saniyedeki titreşim sayısına frekans denir. Birimi hertz'dir (Hz). Bir milyon hertz bir megahertz eder (MHz).

Örneğin 145.500 MHz, dalganın saniyede 145 buçuk milyon kez titreştiği anlamına gelir. Telsizin ekranında gördüğün sayı budur.

Frekans bir radyo istasyonu gibidir. FM radyoda 99.0'a ayarlarsan o istasyonu duyarsın. Telsizde de karşındakiyle aynı frekansa ayarlarsan onu duyarsın. Farklı frekanstaki konuşmalar birbirine karışmaz.

Dalga boyu ve "2 metre bandı"

Her dalganın bir boyu vardır: bir titreşimde aldığı yol. Frekans arttıkça dalga kısalır. Kabaca hesabı şöyle:

İpucu: Dalga boyu (metre) ≈ 300 ÷ frekans (MHz). 145 MHz için 300 ÷ 145 ≈ 2,07 metre.

İşte "2 metre bandı" adı buradan gelir: o frekanslarda dalga boyu yaklaşık 2 metredir. 435 MHz civarında dalga boyu yaklaşık 69 santimdir; ona da "70 santim bandı" denir.

Bu boylar önemlidir, çünkü antenin uzunluğu dalga boyuna göre seçilir. Antenleri anlattığımız yazıda buna döneceğiz.

Bant nedir?

Bant, belirli bir amaca ayrılmış frekans aralığıdır. Radyo yayıncıları, havacılık, denizcilik, polis ve amatör telsizciler farklı bantları kullanır. Herkes kendi bandında kalınca kimse birbirini bozmaz.

Amatör telsizcilere birçok bant ayrılmıştır. Yeni başlayanların en çok kullandığı ikisi 2 metre ve 70 santim bantlarıdır. El telsizlerinin çoğu bu iki bandı birlikte çalıştırır.

Neden aynı anda konuşamıyoruz?

El telsizinde konuşmak için yan taraftaki tuşa basarsın. Bu tuşa bas-konuş (İngilizce PTT) denir. Tuşa bastığında telsiz yayın yapar ve o sırada kimseyi duymaz. Tuşu bırakınca yeniden dinlemeye geçer.

Telefonda iki kişi aynı anda konuşabilir, telsizde konuşamaz. Bu yüzden telsizde sırayla konuşulur ve konuşmanın sonunda "tamam" ya da çağrı işareti söylenir. Böylece karşındaki, sözünü bitirdiğini anlar.

Şimdi sen dene

Başla sayfasındaki frekans çeviriciyi aç. Frekansı 144.000'den 146.000'e kadar çevir ve bant planında hangi aralığın neye ayrıldığını gör. 145.500'de "çağrı frekansı" yazısına dikkat et; ileride kullanacaksın.

Akılda kalsın

• Telsiz sesi radyo dalgasına bindirip yayar; karşıdaki telsiz aynı frekansta yakalar.
• Frekans, dalganın saniyedeki titreşim sayısıdır; telsiz ekranındaki sayı odur.
• Dalga boyu ≈ 300 ÷ MHz; "2 metre" ve "70 santim" adları buradan gelir.
• Telsizde sırayla konuşulur: bas-konuş tuşuna basınca dinleyemezsin.

Kaynaklar

• Dalga boyu ilişkisi: ışık hızı ≈ 300.000 km/s (temel fizik)
• Sınav konu kapsamı "frekans ve dalga boyu": MEB Amatör Telsizcilik e-Sınav Kılavuzu 2026 · okundu 2026-11-10