Elektrik temelleri ve Ohm kanunu
Gerilim, akım, direnç ve güç; amatör telsiz sınavının ilk teknik konusu. Su borusu benzetmesiyle ve telsizden örneklerle sade anlatım.
Bu yazıdan sonra gerilim, akım, direnç ve gücü ayırt edebilecek, Ohm kanunuyla basit hesaplar yapabileceksin. Sınavda bu konudan mutlaka soru gelir.
Su borusu benzetmesi
Elektriği bir su tesisatı gibi düşün:
| Elektrikte | Suda | Birimi |
|---|---|---|
| Gerilim (V) | Su basıncı | volt (V) |
| Akım (I) | Akan su miktarı | amper (A) |
| Direnç (R) | Borunun darlığı | ohm (Ω) |
Basınç artarsa daha çok su akar. Boru daralırsa daha az su akar. Elektrik de böyledir.
Ohm kanunu
Üçü arasındaki ilişki tek bir formüldür:
İpucu: Gerilim = Akım × Direnç, yani V = I × R.
Aynı formülden diğer ikisi de çıkar: I = V ÷ R ve R = V ÷ I.
Bir örnek: 12 voltluk bir aküye 6 ohm'luk bir direnç bağlarsan, akım 12 ÷ 6 = 2 amper olur.
Güç
Güç, bir saniyede harcanan ya da üretilen enerjidir. Birimi watt'tır (W).
İpucu: Güç = Gerilim × Akım, yani P = V × I.
Telsizden bir örnek: 13,8 voltla çalışan bir araç telsizi yayın yaparken 10 amper çekiyorsa, harcadığı güç 13,8 × 10 = 138 watt olur. Bu telsiz 50 watt yayın yapsa bile gerisi ısıya gider. Bu yüzden güç kaynağı seçerken akım değeri önemlidir.
Seri ve paralel bağlantı
- Seri: dirençler arka arkaya bağlanır, toplam direnç toplanır. 10 Ω + 20 Ω = 30 Ω.
- Paralel: dirençler yan yana bağlanır, toplam direnç en küçüğünden bile küçük olur. İki eşit direnç paralel bağlanırsa toplam, birinin yarısıdır: 10 Ω ∥ 10 Ω = 5 Ω.
Piller de böyledir: seri bağlanınca gerilim toplanır, paralel bağlanınca kapasite artar.
Doğru akım ve alternatif akım
- Doğru akım (DC): hep aynı yönde akar. Piller ve aküler böyledir.
- Alternatif akım (AC): yönünü sürekli değiştirir. Evdeki priz saniyede 50 kez yön değiştirir: 50 Hz.
Radyo dalgaları da bir çeşit alternatif akımdır, ama saniyede milyonlarca kez yön değiştirir.
Şimdi sen dene
Telsizinin pilinin üstüne bak: kaç volt, kaç miliamper-saat (mAh) yazıyor? 7,4 volt ve 1.500 mAh bir pil, kabaca 7,4 × 1,5 = 11 watt-saat enerji taşır. Senin pilin kaç watt-saat?
Akılda kalsın
- Gerilim basınç, akım akış, direnç darlıktır.
- V = I × R; diğer ikisi aynı formülden çıkar.
- P = V × I; birimi watt.
- Seride dirençler toplanır, paralelde toplam küçülür.
Kaynaklar
- Sınav kapsamı "birimler, Ohm kanunu, güç ve direnç": MEB e-Sınav Kılavuzu 2026, Ek-1 · okundu 2026-11-10